Inspiratieblogs
Inspiratieblog: Alleen maar spelen? + gratis download
‘Ze spelen wel veel, hè?’ Deze vraag komt voor veel kleuterleerkrachten bekend voor. De ene ouder stelt hem uit nieuwsgierigheid, de andere ouder heeft lichte zorgen. Vaak ligt er een andere vraag onder: ‘Is mijn kind wel goed voorbereid op wat hierna komt?’ Die zorgen zijn begrijpelijk, maar laten ook zien hoe groot het verschil is tussen wat ouders zien en wat wij leerkrachten in de klas zien. In gesprekken met ouders blijven we daardoor vaak hangen in beschrijven wat kinderen doen, terwijl het kijken achter dat gedrag ons vak zichtbaar maakt. In deze blog laten Nienke en Melanie, beiden werkzaam in de kleuterklas, je zien hoe je ouders kunt meenemen in de observaties van een kleuterleerkracht.
Kijken en zien
Het leren wat kinderen in de kleuterklas doen is niet altijd even zichtbaar, het zit niet vol “Aha!-momenten”. Die zijn er wel, maar er wordt verder gekeken dan uitkomsten en producten die mee naar huis gaan. Er wordt ook gekeken naar keuzes die kinderen maken, de interactie met elkaar, hoe ze problemen aanpakken en hoe ze reageren op teleurstellingen. Voor volwassenen alledaagse dingen, voor kleuters belangrijke vaardigheden die zij nog moeten ontwikkelen. Hierin ligt de basis van wat er in hun verdere schoolcarrière nodig is. Omdat deze vaardigheden zo alledaags lijken voor volwassenen, worden ze vaak niet herkend als leren, terwijl ze bij kleuters nog volop in ontwikkeling zijn. Voor kleuterleerkrachten is dit geen nieuwe kennis. Dat ouders dit leren niet direct herkennen, betekent niet dat dit leren er niet is, integendeel! Het vraagt alleen om een andere manier van kijken.
Bewust kijken naar kinderen
Wanneer de kinderen het spelen opstarten, begint ook het verzamelen van informatie voor de kleuterleerkrachten. We letten op of een kind zelfstandig aan een taak kan beginnen, initiatief neemt of een afwachtende houding heeft, hoe het omgaat met tegenslag of hoe het de juiste woorden vindt om een probleem te benoemen. We zien hoe het kind reageert op afspraken, die gelden in de groep of die tijdens het spel zijn gemaakt. Ook de manier waarop kinderen samenwerken en hun concentratie vasthouden geeft ons belangrijke inzichten. Al deze observaties staan niet op zichzelf, samen vertellen zij ons iets over de leerbaarheid van het kind. Over hoe een kind straks omgaat met instructies, met zelfstandig werken en met doorzetten wanneer iets niet direct lukt. Van tevoren hebben we al bewuste keuzes gemaakt om te zorgen dat we dit soort momenten zien. Als we ergens geen voorbeeld van geven, willen we dat de kinderen met een oplossing komen. Als er een conflict is en we komen niet gelijk met een hapklare oplossing, willen we kijken welke taal een kind al kan inzetten. Zelfs wanneer we als leerkracht even niets doen in de groep, kan dit een bewuste keuze zijn. Zo kunnen we zien waar kinderen op dat moment mee bezig zijn en waar kansen liggen om hen verder te helpen binnen hun eigen ontwikkeling.
Achter het spel
Oudergesprekken gaan vaak veel over wat de kinderen doen en niet over welk gedrag er wordt gezien. We blijven dicht bij de activiteit zelf. Bijvoorbeeld in de huishoek: op het eerste gezicht zie je een kind dat kookt, de tafel dekt of een pop verzorgt. In een oudergesprek wordt dit al snel door de ouders benoemd als “spelen in de huishoek”. Maar wat wij daar zien gaat verder dan enkel spelen. We zien hoe een kind een rol kiest en vasthoudt, hoe het taal inzet om een ander aan te sturen of mee te nemen in het spel en hoe het reageert wanneer een ander het spel anders invult dan verwacht. Wanneer een kind woorden gebruikt om een conflict op te lossen in plaats van boos te worden, of afspraken maakt om het spel samen voort te zetten, zegt dat iets over de ontwikkeling van taal, zelfregulatie en sociale vaardigheden. Door dit gedrag te benoemen, verschuift het gesprek met ouders van waar een kind speelt naar hoe een kind leert.
Hoe pak je een oudergesprek aan?
Start met vertellen wat je hebt gezien, en niet met het benoemen van de activiteit. Hierdoor neem je ouders mee in de keuzes die je maakt als leerkracht en laat je zien hoe je het spel inzet. Vertel bijvoorbeeld dat het gedrag van het spelende kind bij de zandtafel veel laat zien: wanneer het zand instort, wordt zichtbaar of een kind het opnieuw probeert, een andere aanpak kiest, of afhaakt. In het samenspel hoor je of een kind woorden gebruikt om tot een oplossing te komen, of afspraken maakt om verder te kunnen met het spel. Dit gedrag geeft informatie over hoe een kind leert omgaan met problemen, taal en zelfregulatie.
Nodig ouders uit om eens anders te kijken wanneer hun kinderen spelen. Laat hen meer op het proces richten dan op het eindproduct. Geef hen enkele belangrijke signalen mee die zij in de gaten kunnen houden. Het gaat hierbij niet om extra opdrachten of oefenen thuis, maar om anders te kijken naar gedrag dat er al is. Veel ouders zien deze signalen dagelijks, maar herkennen ze nog niet als leren. Door met deze punten aan de slag te gaan, kan hun perspectief op spel veranderen.
Basis voor wat volgt
Voorbereiding op groep 3 betekent niet dat de kleuters ook al zo moeten kunnen werken. Het gaat om een stevige basis aan vaardigheden die kinderen nodig hebben om straks te kunnen leren. Vaardigheden zoals luisteren, volhouden, omgaan met frustratie, weten hoe je een werkje aanpakt en taal kunnen inzetten om ergens betekenis aan te geven. Tijdens het spelen laten kleuters deze vaardigheden continu zien. Wanneer ouders zeggen dat hun kind alleen maar speelt, bedoelen ze eigenlijk dat zij het leren nog niet herkennen. Hier ligt een mooie taak voor ons leerkrachten. Zorgen dat we dit oordeel niet tegenspreken, maar zichtbaar maken welke doordachte keuzes er elke dag gemaakt worden. Door onze manier van kijken onder woorden te brengen, veranderen de gesprekken met ouders. Het gaat dan niet langer over spelen en werken maar over de groei van het kind. Hoewel we niet alles wat kleuters leren kunnen vastleggen op papier, is één ding zeker: kleuters groeien elke dag.
Bij deze blog zit een gratis download: een kijkwijzer. Deze kijkwijzer laat voorbeelden zien van gedrag dat je ziet en geeft aan wat je er achter dat gedrag schuil kan gaan. Op deze manier kun je het gesprek met ouders aanpassen door het meer te richten op het proces in plaats van op het eindproduct.
Heb jij dezelfde ervaringen tijdens oudergesprekken gehad? Of zelf nog goede tips over hoe je jouw observaties als leerkracht overbrengt op ouders en verzorgers? Deel het met ons in de Facebookgroep Vrienden van Kleuteruniversiteit. Zo kunnen we elkaar blijven inspireren. Benieuwd hoe het bij ons in de klas gaat? Op onze Instagrampagina’s nemen we je graag mee: @jufnienn en @juf_melanieb.
