Inspiratieblogs

Inspiratieblog: Een instroomgroep opstarten

Geplaatst op door Berber Reykers

Simone van Staalduinen werkt in unit 1/2 op de Joannesschool. Afgelopen schooljaar kreeg zij voor het eerst de kans om een instroomgroep te draaien. Waarom start je zo’n groep eigenlijk? Hoe richt je het in? En waar moet je écht rekening mee houden? In deze blog neemt Simone je mee in haar ervaringen: van de eerste keuzes tot de praktische organisatie.

Wat is een instroomgroep?

Een instroomgroep is een aparte, meestal kleinere klas in het basisonderwijs, speciaal bedoeld voor kinderen die net vier jaar zijn geworden. Het hoofddoel van een instroomgroep is om de jongste kinderen in een rustige en veilige omgeving te laten wennen aan het schoolritme en de daarbij behorende regels en routines. Over het algemeen starten scholen een instroomgroep wanneer de reguliere groepen te groot dreigen te worden door de continue instroom van vierjarigen. Na verloop van tijd, vaak aan het einde van het schooljaar, stromen de kinderen uit de instroomgroep door naar een reguliere 1/2-groep.

Waarom startten wij een instroomgroep?

Onze school werkt standaard met drie groepen 1/2. Maar in 2024-2025 was de instroom hoger dan verwacht. We moesten dus op zoek naar een tijdelijke, passende oplossing. Samen met het kleuterteam hebben we verschillende opties bekeken, waarbij twee vragen centraal stonden: Past het bij onze visie op onderwijs en unit leren? En wat is het beste voor het welzijn van de kinderen? Zo kwamen we uit bij de voordelen en nadelen van een instroomgroep.

Voordelen:

  • Rustige start: het biedt jonge kinderen een rustige start met veel aandacht voor basale vaardigheden.
  • Homogene groep: alle kinderen in de instroomgroep zijn even oud waardoor het gemakkelijker is om activiteiten aan te bieden op hetzelfde ontwikkelingsniveau.
  • Meer individuele aandacht: door de kleinere groepsgrootte, zeker bij de start, is er ruimte voor meer individuele aandacht. Hierdoor kun je als leerkracht snel signaleren wat een kind nodig heeft.
  • Doorstroom: de mogelijkheid om na een periode in de instroomgroep de kinderen door te laten stromen naar een reguliere groep 1 of 2, afhankelijk van hun ontwikkeling en de schoolorganisatie.

Nadelen:

  • Extra formatie/personeelskosten: er is (deels) een extra leerkracht nodig, en mogelijk ook een onderwijsassistent. Een instroomgroep brengt het risico met zich mee dat de instroom lager uitvalt dan verwacht, waardoor groepen leeg of half gevuld kunnen zijn.
  • Organisatorische complexiteit: er is een geschikt lokaal nodig, bij voorkeur dicht bij de kleuteringang of het kleuterplein. Daarnaast zijn passende meubels en spel- en ontwikkelingsmateriaal nodig, gericht op spelend leren, motoriek en socialisatie.
  • Overstapstress: kinderen moeten later alsnog wennen aan een nieuwe klas en leerkracht. Dit kan bij sommige kinderen zorgen voor verstoring in hechting of continuïteit.
  • Ontbreken van een heterogene groep: de natuurlijke mix van leeftijden ontbreekt, waardoor jongere kinderen minder leren van oudere kinderen en andersom.
  • Hogere werkdruk bij de opstart: materialen verzamelen, observatiesystemen opzetten, ouders informeren en de overgangsprocedure ontwikkelen kost veel tijd.

Wij hebben als kleuterteam uiteindelijk gekozen om een instroomgroep te starten. Dit komt onder andere doordat het voor ons een tijdelijke oplossing was. Door voor een instroomgroep te kiezen, kozen we ervoor om van de drie bestaande groepen geen vier groepen te maken. Deze kinderen bleven in hun vaste groep en hoefden hierdoor niet te wennen aan een nieuwe leerkracht.

Goede voorbereiding is het halve werk

Een instroomgroep opstarten vraagt tijd en organisatie. Mijn belangrijkste tip: begin met een duidelijke to-do-lijst. Bepaal welke taken echt nú moeten en welke kunnen wachten. En kijk vooral welke taken je kunt verdelen over collega’s, je hoeft het niet alleen te doen. Zelf schakelde ik naast collega’s mijn eigen netwerk in. Ik wilde graag een houten huisje in de groep als huishoek… en laat ik toevallig een timmerman als broer hebben!

De bouwstenen voor een rijke leeromgeving

Meubels
Meubels vormen de basis voor het inrichten van een klaslokaal, Start met het inventariseren van de meubels, zijn alle meubels al aanwezig op school of moeten er nieuwe of tweedehands meubels aangeschaft worden? Mochten er nieuwe of tweedehands meubels worden aangeschaft, maak dan van tevoren duidelijke afspraken over het budget dat hiervoor beschikbaar is. Vergeet niet om af te spreken wie verantwoordelijk is voor het bestellen/ verzamelen van de meubels.

Spel- en ontwikkelingsmateriaal
Wanneer de meubels geregeld zijn is het tijd om te kijken naar de spel- en ontwikkelingsmateriaal. Inventariseer eerst op school wat er allemaal al aanwezig is, wellicht kun je materialen opnieuw herverdelen over het aantal kleutergroepen. Zo voorkom je onnodige kosten, deze zullen namelijk snel oplopen. Let er bij de inventarisatie goed op dat je materiaal kiest dat aansluit bij de ontwikkeling van de jongste kinderen. Bijvoorbeeld constructiematerialen als lego en K’nex zijn meer geschikt voor oudste kleuters, daarentegen zijn duplo en magnetische tegels zoals Coblo juist wel geschikt voor de jongste kleuters.

Vergeet bij het aanschaffen van spelletjes ook zeker de spellen van Kleuteruniversiteit niet, bij ons was het Racespel enorm geliefd! Het is een fijn spel dat kinderen zelfstandig kunnen spelen na een korte instructie, waarbij het aantal spelers er niet uitmaakt. Het spel bestaat uit tien speelfiguren, een speelbord en honderd kaarten met hoeveelheden en getallen van 1 tot en met 10. Op deze manier komen de kinderen op verschillende manieren in aanraking met verschillende getalbeelden en ruimtelijke begrippen: welk voertuig ligt voorop, welk voertuig ligt achterop, welk voertuig staat op de derde plaats, enzovoort. Zelf zet ik dit spel heel vaak in tijdens de inloop, je kunt het binnen elk thema aanpassen. Dit doe ik door de voertuigen te vervangen door afbeeldingen binnen het thema.

Wij moesten meubels aanschaffen omdat het om een tijdelijke instroomgroep ging. Deze meubels staan momenteel in een opslag, voor het geval het in de toekomst nog een keer voorkomt dat de instroom te hoog is voor drie kleutergroepen. Ook hadden we nieuwe spel- en ontwikkelingsmaterialen nodig, bijvoorbeeld materialen voor de huishoek. Deze materialen hebben we na het jaar terug verdeeld over de drie kleutergroepen.

Zie je door de bomen het bos niet meer en weet je niet waar te beginnen? Hierbij een aantal tips.

  • Onderwijsmarktplaats (op Facebook): de plek waar je stoelen, tafels en kasten tweedehands kunt aanschaffen voor een leuke prijs. Het fijne is dat je kunt reageren op advertenties, maar ook zelf een oproep kunt plaatsen mocht je specifiek op zoek zijn naar een bepaald merk stoel/tafel/kast. Naast meubels worden hier ook allerlei andere onderwijsmaterialen verkocht, denk aan ontwikkelingsmaterialen, prentenboeken, spelletjes, methodes, etc. Je kunt het zo gek niet bedenken of het wordt aangeboden.
  • Marktplaats: vergeet naast onderwijsmarktplaats niet dat er op marktplaats ook veel materiaal aangeboden wordt. Zoek eens op de termen: Educo, Rolf, ontwikkelingsmateriaal en er komen tal van mooie materialen tevoorschijn.
  • IKEA: veel van de meubels in mijn instroomgroep kwamen van de IKEA (soms van de winkel zelf, maar veelal ook tweedehands van markplaats). Het fijne aan de meubels van de IKEA is dat ze multifunctioneel zijn. Bijvoorbeeld een kallaxkast (van twaalf vakken) kan prima functioneren als verfhoek. Bevestig een houten plaat aan de achterkant van de kast en monteer hierop een whiteboard.

Klassenmanagement
Een goede start begint onder andere met een strak klassenmanagement waar van tevoren over is nagedacht. Zaken die je vooraf al kunt regelen:

  • Administratie: de administratie voor een kleutergroep is gericht op ontwikkeling en observaties. Zet daarom van tevoren alvast het leerlingvolgsysteem klaar. Maak leerlingenlijsten, naamkaartjes voor de kinderen, een overzichtslijst voor de BSO, enzovoort. Alles wat je alvast kunt doen is mooi meegenomen.
  • Organisatie: de praktische organisatie van een kleuterklas draait om het creëren van een veilige, uitnodigende en gestructureerde speelleeromgeving. Bedenk bijvoorbeeld alvast waar de kinderen hun 10 uurtje moeten laten, welk systeem je wilt gebruiken om de kinderen naar de wc te laten gaan, hoe je de dag wilt starten: doe je dit met een spelinloop of start je in de kring, en ga zo maar door.
  • Opruimen van materialen: effectief opruimen in een kleutergroep is een cruciaal onderdeel van klassenmanagement dat structuur, rust en verantwoordelijkheidsgevoel creëert. Maak daarom visuele labels: gebruik duidelijke foto’s of pictogrammen op opbergbakken, planken en lades en zorg dat materialen een vaste plek hebben. Een kind dat nog niet kan lezen, weet zo precies waar de blokken, auto’s of poppenkleren thuishoren. Dit maakt kinderen zelfredzaam.
  • Dagritmekaarten: kinderen gedijen bij routines. Gebruik een visueel dagritme zodat ze kunnen zien wat er gaat gebeuren (bijvoorbeeld: aankomst, kring, speelwerkles, buiten spelen, lunch, enzovoort.). Ik gebruik in mijn groep de dagritmekaarten van Kleuteruniversiteit.
  • Dagen van de week: het aanleren van de dagen van de week is een belangrijk onderdeel van klassenmanagement, omdat het bijdraagt aan structuur, tijdsbesef en voorspelbaarheid. Kinderen leren dit het beste op een visuele, interactieve en muzikale manier. Ik heb de dagen van de week visueel gemaakt door kaarten van Kleuteruniversiteit te gebruiken. In dit pakket zitten naast de dagen van de week kaarten onder andere ook wc-kaarten, speelgoedgeld en tachtig afbeeldingen voor naamkaartjes (objecten, dieren en figuren).

Een zachte landing

Ik heb het draaien van een instroomgroep als onwijs positief ervaren, net als de kinderen en ouders. Eigenlijk gun je ieder kind z’n zachte landing, waarbij er veel aandacht is voor het individu en voor de basisvaardigheden die enorm belangrijk zijn. Mede door ons unitonderwijs hadden wij geen last van de eventuele overstapstress, kinderen hadden al vaker bij een andere leerkracht in de klas gespeeld. Overstapstress kun je natuurlijk ook tegengaan door meerdere wenmomenten aan het eind van het schooljaar in te plannen. Inmiddels sta ik weer voor een groep 1/2, maar wanneer ik opnieuw gevraagd zou worden om een instroomgroep te draaien, zou ik dit direct doen.

Ben je door deze blog geïnspireerd geraakt? Twijfelen jullie over het opstarten van een instroomgroep of gaan jullie binnenkort een instroomgroep starten? Praat hierover mee op de Facebook-pagina Vrienden van Kleuteruniversiteit. Wil je meer zien van de instroomgroep van Simone? Neem dan een kijkje op Instagram @juf_simoon.