De magie van het houten kastje + gratis Sinterklaas download

Alle kinderen zitten in een halve kring rond het houten kastje. De deuren zijn nog dicht, de monden van de kinderen open. Nieuwsgierig kibbelen ze over welk boek het vandaag zal gaan. Langzaamaan gaan de deuren open en het geluid verstomt… Tara is leerkracht van groep 1/2 en ambassadeur van Kleuteruniversiteit. Ze heeft een kamishibai in de klas en zet deze op verschillende manieren in om de betrokkenheid van de kinderen te vergroten. Het houten kastje is niet alleen bij het voorlezen te gebruiken maar ook als mini-museum en nog veel meer. In deze blog lees je waarom jij ook een kamishibai in de klas wil en op welke manieren je dit magische houten kastje allemaal kunt inzetten.

De kamishibai

De kamishibai oftewel het vertelkastje is oorspronkelijk een Japanse traditie waarbij verhalen worden verteld achter de luikjes. De voorleeservaring wordt hierdoor extra speciaal. Het is een klein houten theater met deuren aan de voorkant en een gleuf aan de zijkant. Tijdens het voorlezen wordt er elke keer één prent uit gehaald waardoor er weer een nieuwe te zien is. Achterop de voorgaande prent staat de tekst van de huidige afbeelding die de kinderen te zien krijgen. De verteller vertelt het verhaal waarbij de prenten het verhaal versterken.

Meer taal en betrokkenheid tijdens het lezen

Doordat kinderen gedurende het voorlezen steeds de prent blijven zien, blijven ze meer betrokken en kun je tijdens het verhaal makkelijk met hen erover praten. Hierdoor wordt de zinsbouw, creativiteit en taalbegrip gestimuleerd. De taal wordt ondersteund door het beeld en andersom, dit zorgt ervoor dat taalzwakke kinderen de tekst gemakkelijker kunnen begrijpen. Ook de kinderen die de Nederlandse taal nog niet goed beheersen blijven zo betrokken. Er ligt minder druk op het auditieve aspect, omdat de kinderen hun visuele vaardigheden inzetten tijdens het luisteren. Het woord ‘Sinterklaas’ is best lastig te begrijpen als je dat alleen hoort, maar wanneer een kind ook gelijk het beeld van Sinterklaas ziet, kan het direct de link met elkaar leggen. Het voorlezen door middel van de kamishibai zorgt voor verbondenheid en voor een groepsgevoel, je zit dichtbij elkaar te genieten van een verhaal.

Verhalen tot leven brengen

Gebruik de kamishibai als een deur naar een andere wereld, laat de kinderen meebewegen in de magie. Tijdens het voorlezen heb jij als leerkracht hierin de belangrijkste taak. Speel met je stem, met tempo en met stiltes, zo laat je de beelden tot leven komen. Zorg ervoor dat wanneer een personage iets roept, jij ook gaat roepen. Niets is zo spannend als een bladzijde die eindigt met een onafgemaakte zin: bouw de spanning op door iets langzamer te lezen en de pauze duidelijk in te lassen. Ook is het van belang om gebruik te maken van mimiek, oogcontact en gebaren tijdens het voorlezen, dit versterkt het beeld en helpt de kinderen het verhaal nog beter te interpreteren. Bij het voorlezen met de kamishibai is je mimiek nog beter zichtbaar, omdat de kinderen jou direct achter het houten kastje zien zitten. Maar voorlezen is niet de enige manier om je kamishibai in te zetten in de klas.

Werken aan taaldoelen

Door te werken met de kamishibai kun je aan verschillende taaldoelen werken, zoals kerndoel 1: De kinderen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Dit kerndoel pak ik aan door te oefenen met voorspellen. Ik laat dan niet direct de volgende prent zien maar bespreek met de kinderen wat er zal gebeuren. Hierdoor oefenen de kinderen aan hun mondelinge taalvaardigheid, begrijpend luisteren, taalbegrip en oorzaak/gevolg redeneringen. Daarnaast gebruik ik de kamishibai om te oefenen met de chronologische volgorde van een verhaal: Alle prenten liggen door elkaar, het is de opdracht aan de kinderen om de prenten op de juiste volgorde te leggen en weer terug te stoppen in de kamishibai. Op deze manier oefenen ze het vertellen in chronologische volgorde en het stimuleert het begin/midden/einde van een verhaal te ontdekken.

Kerndoel 2: De kinderen leren zich naar vorm en inhoud uit te drukken. Dit kun je ook goed doen met de kamishibai door het verhaal na te spelen. Leg concreet materiaal passend bij het boek voor de kamishibai neer samen met de prenten. Rupsje Nooitgenoeg is bij mij altijd een succes. Ik leg al het voedsel en een knuffel van een rups en vlinder voor de kamishibai. De kinderen vinden het erg leuk om het verhaal daarna zelf na te spelen.

Kerndoel 12: De kinderen verwerven een adequate woordenschat en strategieën voor het begrijpen van voor hen onbekende woorden. Bij het inleiden van een nieuw thema zet ik een praatplaat in de kamishibai. Als de deuren opengaan bespreken we in de kring wat we allemaal zien. Op deze manier kijk ik wat de voorkennis is en ontdekken we nieuwe onbekende woorden die visueel direct ondersteund worden.

De vele mogelijkheden van een kamishibai

Met een kamishibai is nog veel meer mogelijk! Er zijn veel verschillende manieren om de kamishibai gedurende het hele jaar in te zetten. Hieronder een paar voorbeelden om je te inspireren:

Het mini-museum – houdt een expositie waarbij eigen kunstwerken en foto’s in de kamishibai zitten. De kinderen kunnen dit presenteren alsof ze gidsen zijn in een museum.
De magische brievenbus – elke dag ‘verschijnt’ er een brief in de kamishibai, hierin staat een probleem of een vraag. Dit kun je aanpassen aan het thema en op deze manier elke dag voor een activiteit gebruiken of bij de start van een thema inzetten.
Fantasie oproepen – de kinderen bedenken zelf een verhaal en maken hier hun eigen prenten bij op A3-formaat of op A4-formaat als je een klein kastje hebt. Deze worden in de kamishibai gestopt waarna ze zelf het verhaal erbij vertellen aan de klas.
Oeps verkeerd! – je gaat een verhaal vertellen maar het gaat mis. Terwijl je voorleest zitten er ineens verkeerde prenten tussen. De kinderen moeten voorspellen welke platen wel of niet bij het verhaal horen en dit sorteren.
Tableau vivant – in het theater is een afbeelding uit een theaterstuk te zien. De kinderen zien kort de afbeelding en dan gaan de deuren dicht. Bij een tableau vivant is het de bedoeling dat de kinderen stilstaand en zonder geluid het beeld naspelen.
Verhalend rekenspel – ook met de kamishibai kun je rekenen, denk aan het doel ½ erbij of ½ eraf. Op de eerste prent zie je een situatie waar iets bij of af gaat. Bijvoorbeeld: de zak van Sinterklaas met vijf cadeautjes, daarnaast staat -2. De kinderen bedenken hoeveel cadeautjes er nog in de zak zitten. Op de volgende prent staat het antwoord. Op die prent staat dan weer +1 waarna de volgende prent het antwoord weergeeft met een nieuwe vraag. Dit kun je bijvoorbeeld ook doen met het doel splitsen.
Keuzeverhaal – je begint met voorlezen maar het boek heeft verschillende mogelijkheden om verder te gaan. Geef de kinderen elke keer zelf de mogelijkheid om voor plaat A of B te kiezen. Je kunt hierdoor hetzelfde verhaal steeds anders hervertellen.
Presenteren – de kinderen spelen dat ze een presentator van het (Sinterklaas)journaal zijn en vertellen aan de klas wat het nieuws vandaag is. De platen geven houvast over wat ze gaan vertellen. Dit kan klassikaal of in tweetallen. Gebruik de kamishibai als verteltafel en leg poppetjes voor het kastje neer, waarmee kinderen het verhaal kunnen vertellen.
De kamishibai leeft! – in de klas ben je continue bezig met het stimuleren van letterkennis, waaronder de auditieve discriminatie. De kamishibai is nu een monster en eet alleen maar kaartjes waarin de klank /t/ zit. Kinderen schuiven de juiste kaartjes door de gleuf die dan worden ‘opgegeten’.
Patronen theater – in plaats van voor te lezen ga je met de kinderen patronen maken. In de kamishibai zitten verschillende kleuren in een patroon: rood – blauw – groen – rood – blauw… welke kleur komt daarna? Patronen kun je ook met cadeautjes maken, op deze manier past het theater bij het thema feest.
Ik zie ik zie wat jij niet ziet – één kind mag alvast de prent (praatplaat) bekijken. Hij kiest iets uit en benoemt dit met ‘ik zie ik zie wat jij niet ziet, en de kleur is blauw!’ Dan gaat de kamishibai open en moeten de kinderen zoeken. Wie ziet als eerste een voorwerp met de kleur blauw? Gebruik hier zeker een prent voor die past binnen het thema.
Probleemoplossend denken – de eerste deur gaat open en daar is een probleem te zien, Sinterklaas wil met de boot varen maar de brug is nog dicht. De kinderen bedenken samen hoe dit probleem kan worden opgelost. De tweede deur gaat open en onthult een manier hoe het opgelost had kunnen worden.

Speciaal voor Sinterklaas hebben we bij Probleemoplossend denken een gratis download gemaakt die je kunt inzetten tijdens de Sint periode. Tip! Print de download op A3-formaat.

Meertalig

Er bestaan ook meertalige prentenboeken en prenten voor in de kamishibai. Op deze manier stimuleer je de moedertaal van anderstalige kinderen in de klas. Hierdoor wordt ook het klassenklimaat positief beïnvloed, want elke taal mag er zijn. Nog een tip: laat eens een prent zien in een taal die jij niet kent, vertel de kinderen dat jij ook niet weet waar het boek over gaat. Samen kunnen jullie aan de hand van de prenten het verhaal erbij bedenken. Nog leuker is het als een kind in de klas de taal wél spreekt. Achteraf kun je dan het stukje voorlezen en vragen of het klopt wat jullie hebben bedacht. Voor het kind zal het ontzettend grappig zijn als het helemaal niet klopt en hij zal trots zijn dat hij het wel begrijpt!

In de klas

Door het gebruik van de kamishibai in de klas zijn kinderen enthousiaster en meer betrokken bij het voorlezen. Doordat je het kastje op verschillende manieren kunt inzetten is de kamishibai het hele jaar door bruikbaar. Ben je zelf enthousiast geworden? Dan heb ik nog een allerlaatste tip voor je: je kunt heel gemakkelijk zelf vertelplaten maken! Zorg dat je de prenten op A3-formaat print of maakt. Door ze te lamineren blijven de platen goed en staan ze stevig in de kamishibai. Het kastje is vaak te leen bij de bibliotheek of je kunt – net zoals ik heb gedaan er zelf één maken van hout.

Reviews van het publiek

Yvan, 5 jaar: ‘Ik vind het erg leuk dat ik altijd de bladzijden kan zien en niet hoef te wachten.’ Lysanne, 5 jaar: ‘Het is net alsof ik in een bioscoop zit.’
Nora, 5 jaar: ‘Ik kan er schooltje mee spelen.’
Vayen, 4 jaar: ‘Als de deurtjes nog dicht zijn wil ik heel graag weten welk boek erin zit.’

Ben je benieuwd op welke manieren Tara de kamishibai allemaal inzet? Volg haar op Instagram @juf_tara. Ga jij gebruik maken van de kamishibai? Deel dit dan met ons via Facebook bij @Vrienden van Kleuteruniversiteit.

Sinterklaas in de problemen